Rewolucja w zatrudnieniu od 2026 roku - PIP otrzymuje nowe uprawnienia do przekształcania umów
Od 1 stycznia 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy zyskuje bezprecedensowe kompetencje. Okręgowi inspektorzy pracy będą mogli wydawać decyzje administracyjne o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B w umowy o pracę. To koniec z nadużyciami pracodawców, którzy zatrudniają pracowników na umowach zlecenia czy o dzieło w warunkach typowych dla stosunku pracy.
Jak wygląda sytuacja prawna obecnie?
Definicja stosunku pracy według Kodeksu pracy
Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Kluczowe znaczenie mają przepisy art. 22 § 1¹ oraz art. 22 § 1² Kodeksu pracy, które stanowią, że:
Zatrudnienie w warunkach określonych w art. 22 § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy
Niedopuszczalne jest zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonych w art. 22 § 1
Obecne możliwości Państwowej Inspekcji Pracy
W aktualnym stanie prawnym inspektorzy pracy dysponują ograniczonymi narzędziami:
Polecenia i wystąpienia – inspektor może skierować do pracodawcy polecenie lub wystąpienie o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy. Problem w tym, że nie są to decyzje administracyjne i nie podlegają przymusowemu wykonaniu.
Postępowania mandatowe – możliwość ukarania pracodawcy mandatem karnym za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy lub skierowanie wniosku o ukaranie do sądu rejonowego.
Powództwa sądowe – zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 63¹ Kodeksu postępowania cywilnego, inspektorzy mogą wytaczać powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz obywateli lub wstępować do postępowania za zgodą powoda.
Lista samokontroli GIP – 42 pytania pomocne dla pracodawców
W odpowiedzi na potrzeby rynku, Główny Inspektorat Pracy opracował zestaw 42 pytań kontrolnych, które mają pomóc przedsiębiorcom i osobom świadczącym usługi na kontraktach cywilnoprawnych w ustaleniu, czy w ich przypadku właściwe byłoby zawarcie umowy o pracę.
Konsultacje z partnerami społecznymi
24 listopada 2025 roku w siedzibie GIP odbyło się spotkanie z przedstawicielami środowiska biznesowego. Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, zaprosił reprezentację pracodawców do wspólnego opracowania narzędzia kontrolnego.
Kolejnego dnia przeprowadzono konsultacje z reprezentacją ogólnopolskich organizacji związkowych, w tym Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych oraz Forum Związków Zawodowych.
Termin na zgłoszenie uwag przez organizacje pracodawców i związki zawodowe wyznaczono na 4 grudnia 2025 roku.
Niewiążący charakter listy
Marcin Stanecki podkreśla, że treść pytań zawartych w liście stanowi wyłącznie nieobligatoryjną propozycję, która jest obecnie przedmiotem konsultacji z partnerami społecznymi zasiadającymi w Radzie Dialogu Społecznego.
Główny Inspektor Pracy zaznacza również, że potrzeba stworzenia listy do samokontroli wynika z tego, że obecnie obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo sądowe nie zapewniają prostego sposobu na rozróżnienie umowy o pracę od kontraktu cywilnoprawnego.
Nowe uprawnienia PIP – co się zmienia od 2026 roku?
Projekt reformy przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów
4 grudnia 2025 roku Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (nr UD283 w wykazie prac legislacyjnych).
Projekt zakłada umożliwienie Państwowej Inspekcji Pracy nie tylko wskazywania naruszeń Kodeksu pracy, ale także ich likwidowanie poprzez zmianę – na mocy decyzji administracyjnej – fikcyjnych umów o dzieło, zlecenia czy B2B na umowy o pracę.
Kompetencje okręgowych inspektorów pracy
Zgodnie z projektowanymi przepisami, okręgowi inspektorzy pracy otrzymają kompetencje do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną w warunkach, w których – zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy – powinna być zawarta umowa o pracę.
Ścieżka odwoławcza
Projekt gwarantuje stronom prawo do odwołania się od decyzji:
Odwołanie do Głównego Inspektora Pracy – pierwsza instancja odwoławcza
Odwołanie do sądu pracy – ostateczna instancja w trybie postępowania odrębnego w sprawach odwołań od decyzji okręgowych inspektorów pracy
Natychmiastowa wykonalność decyzji
Decyzje okręgowych inspektorów pracy będą podlegać natychmiastowemu wykonaniu w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy.
W zakresie pozostałych skutków (podatkowych i z zakresu ubezpieczeń społecznych) decyzje będą podlegać wstrzymaniu do dnia upływu terminu na wniesienie odwołania, a w przypadku wniesienia odwołania – do dnia przekazania sprawy do sądu pracy.
Dlaczego te zmiany są wprowadzane?
Realizacja Krajowego Planu Odbudowy
Wprowadzenie nowych rozwiązań stanowi realizację kamieni milowych A71G oraz A72G zawartych w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).
Zgodnie z kamieniem milowym A71G, wzmocnienie PIP ma nastąpić właśnie poprzez uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.
Ograniczenie nadużyć na rynku pracy
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje, że obecnie dostępne środki prawne nie są wystarczająco efektywne, by skutecznie przeciwdziałać naruszeniom przepisów prawa pracy w zakresie doboru formy zatrudnienia.
Nowe rozwiązania mają zapewnić większą ochronę prawną pracowników, stabilność zatrudnienia oraz dostęp do świadczeń i uprawnień pracowniczych.
Co to oznacza dla pracodawców i osób na umowach cywilnych?
Dla pracodawców
Przedsiębiorcy powinni już teraz przeanalizować zawarte umowy cywilnoprawne i kontrakty B2B pod kątem zgodności z przepisami prawa pracy. Lista samokontroli GIP może być pomocnym narzędziem w tej ocenie.
Warto pamiętać, że kluczowe znaczenie ma nie nazwa zawartej umowy, lecz faktyczny sposób jej realizacji. Jeśli praca jest wykonywana pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym – spełnione są przesłanki stosunku pracy.
Dla osób świadczących usługi
Osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych lub kontraktach B2B, które faktycznie pracują w warunkach typowych dla stosunku pracy, zyskają możliwość uzyskania ochrony przewidzianej w prawie pracy, w tym:
Prawo do urlopu wypoczynkowego
Ochrona przed zwolnieniem (wypowiedzenie z możliwością odwołania do sądu)
Przewidywalne godziny pracy
Zabezpieczenie na wypadek choroby czy macierzyństwa
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Projekt ustawy został przyjęty przez Stały Komitet Rady Ministrów 4 grudnia 2025 roku. Obecnie wymaga zatwierdzenia przez Komisję Prawniczą, po czym trafi do rozpatrzenia przez Radę Ministrów.
Po uchwaleniu przez Radę Ministrów, projekt zostanie skierowany do dalszych prac w Sejmie.
Jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, nowe przepisy wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2026 roku.
Podstawa prawna
Projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD283)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 277)
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1712 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1568 z późn. zm.)
Potrzebujesz więcej odpowiedzi na pytania prawno-księgowe?
Odpowiedzi na te i setki innych pytań związanych z prawem pracy, księgowością, ZUS-em i podatkami znajdziesz dzięki Księgoboty.pl – innowacyjnemu asystentowi AI dla biur księgowych i przedsiębiorców.
Co zyskujesz z Księgoboty.pl?
✅ Natychmiastowe odpowiedzi z dokładnymi podstawami prawnymi ✅ Aktualna wiedza zgodna z najnowszymi przepisami ✅ Oszczędność czasu – nie musisz przeszukiwać dziesiątek stron internetowych ✅ Wsparcie 24/7 – odpowiedzi dostępne o każdej porze
Aktywuj swój 14-dniowy trial już teraz – całkowicie za darmo!
Przekonaj się, jak Księgoboty.pl może usprawnić Twoją pracę i pomóc w codziennych wyzwaniach księgowo-kadrowych. Bez zobowiązań, bez ukrytych kosztów.
👉 Rozpocznij darmowy 14-dniowy trial na Ksiegoboty.pl Twoje biuro księgowe zasługuje na najlepsze narzędzia. Dołącz do setek zadowolonych użytkowników już dziś!
